W naszej letniej wyprawie po Ba\u0142kanach roku 2020, po zwiedzeniu Rumunii, Bu\u0142garii, Turcji, Macedonii i Albanii, dotarli\u015bmy w ko\u0144cu do Kosowa. To, jak\u017ce m\u0142ode pa\u0144stwo o skomplikowanej historii i kontrowersyjnym statusie, by\u0142o dla nas magnesem, kt\u00f3remu nie mogli\u015bmy si\u0119 oprze\u0107. Teraz nasza ciekawo\u015b\u0107 mia\u0142a zosta\u0107 zaspokojona.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Wje\u017cd\u017cali\u015bmy do Kosowa od strony Albanii. Na granicy nale\u017cy ui\u015bci\u0107 40 euro za ubezpieczenie auta, gdy\u017c m\u0142oda kosowska republika na razie nie uznaje zielonej karty. Kosowarzy ju\u017c na granicy zrobili na nas mi\u0142e wra\u017cenie. Byli uprzejmi i zapraszali do poznania ich kraju. Spotkali\u015bmy tutaj te\u017c s\u0142owackiego celnika Pavla, kt\u00f3ry wyt\u0142umaczy\u0142 nam obecn\u0105 sytuacj\u0119 w kraju i niestety potwierdzi\u0142 nasze wcze\u015bniejsze informacje, \u017ce mo\u017cemy mie\u0107 olbrzymie trudno\u015bci z przekroczeniem granicy serbskiej. Celnicy w Serbii nie wpuszczaj\u0105 cudzoziemc\u00f3w wje\u017cd\u017caj\u0105cych od strony Kosowa, gdy\u017c wjazd na kosowskie terytorium uwa\u017caj\u0105 za nielegalne przekroczenie granicy. Ca\u0142y czas mieli\u015bmy jednak nadziej\u0119, \u017ce mo\u017ce warto spr\u00f3bowa\u0107, dlatego s\u0142uchaj\u0105c rad niekt\u00f3rych globtroter\u00f3w z internetowych portali postanowili\u015bmy poprosi\u0107 o nie wbijanie kosowskiej piecz\u0119ci w paszportach, co mia\u0142o da\u0107 nam cie\u0144 szansy na wjazd do Serbii. Nasze pro\u015bby zosta\u0142y spe\u0142nione ze zrozumieniem, za co podzi\u0119kowali\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n
Po przekroczeniu granicy krajobraz przypomina\u0142 znane widoki z Albanii. Do\u015b\u0107 dobre drogi, same murowane domy, sporo stacji benzynowych, prowizoryczne, przydro\u017cne myjnie, wsz\u0119dzie widoczne alba\u0144skie flagi. Od razu nasun\u0119\u0142o nam si\u0119 pytanie \u2013 A gdzie flagi Kosowa? Wydawa\u0142o nam si\u0119, \u017ce nowa republika b\u0119dzie si\u0119 szczyci\u0142a na ka\u017cdym kroku swoj\u0105 niezale\u017cno\u015bci\u0105 i swoimi symbolami pa\u0144stwowymi, a tymczasem mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce to terytorium Albanii. Przydro\u017cne krzy\u017ce i cmentarze, obiekty przemys\u0142owe, stacje paliw, czy przeje\u017cd\u017caj\u0105ce auta, wszystkie te miejsca i obiekty oznaczone by\u0142y czerwonymi sztandarami z dwug\u0142owym, czarnym or\u0142em. Dopiero w Prisztinie na budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej dostrzegli\u015bmy \u2013 wygl\u0105daj\u0105c\u0105 na tymczasow\u0105 – flag\u0119 Kosowa (mapka kraju na niebieskim tle, po\u015br\u00f3d \u017c\u00f3\u0142tych, unijnych gwiazdek), ale tu\u017c obok widnia\u0142y flagi Unii Europejskiej i oczywi\u015bcie alba\u0144ska.<\/p>\n\n\n\n
Maj\u0105c troch\u0119 wiedzy o historii tego kraju i na podstawie tych pierwszych, naocznych obserwacji, nasun\u0119\u0142y nam si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci czy kosowska wojna o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 nie przebiega wed\u0142ug planu, kt\u00f3ry przewiduje, \u017ce po pocz\u0105tkowej separacji i uniezale\u017cnienia si\u0119 od Serbii, w kolejnym kroku dojdzie do jednoznacznego maria\u017cu z Albani\u0105. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce to tylko nasze zm\u0119czone upa\u0142em umys\u0142y, kreuj\u0105 takie czarne scenariusze. Nietrudno bowiem sobie wyobrazi\u0107, \u017ce gdyby tak si\u0119 sta\u0142o, to kolejna wojna na Ba\u0142kanach zacz\u0119\u0142aby si\u0119 na nowo.<\/p>\n\n\n\n
Dzisiaj jest to kraj pod protektoratem ONZ, ale od czasu nalot\u00f3w NATO na serbskie cele, kt\u00f3re zmusi\u0142y ten kraj do wycofania si\u0119 ze spornego terytorium, si\u0142y pokojowe by\u0142y tak\u017ce \u015bwiadkiem dzia\u0142a\u0144 odwetowych kosowskich Alba\u0144czyk\u00f3w. Tu\u017c po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych w 1999 roku alba\u0144skie oddzia\u0142y partyzanckie dokonywa\u0142y czystek etnicznych na terenie Kosowa. Niszczono serbskie wioski, cyga\u0144skie osady, cerkwie i niechciane pomniki, strzelaj\u0105c do nich mi\u0119dzy innymi z mo\u017adzierzy. Obecne tam mi\u0119dzynarodowe si\u0142y KFOR (Kosovo Forces) nie by\u0142y w stanie temu przeciwdzia\u0142a\u0107, dbaj\u0105c w pierwszej kolejno\u015bci o swoje bezpiecze\u0144stwo. Alba\u0144ska U\u00c7K doprowadzi\u0142a w\u00f3wczas do wysiedlenia ok. 300 tysi\u0119cy Serb\u00f3w i zniszczenia ponad 150 \u015bwi\u0105ty\u0144 prawos\u0142awnych.<\/p>\n\n\n\n
Z kolei w 2004 roku kosowscy Alba\u0144czycy przeprowadzili tzw. pogromy marcowe, podczas kt\u00f3rych, pomimo ochrony KFOR-u, na terenie enklaw serbskich dokonywali mord\u00f3w i zniszcze\u0144. G\u0142o\u015bn\u0105 i niezmiernie bulwersuj\u0105c\u0105 spraw\u0105 jest te\u017c proceder wywo\u017cenia pojmanych Serb\u00f3w do Albanii w celu wykorzystywania ich jako dawc\u00f3w narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych, co do dzisiaj nie jest do ko\u0144ca wyja\u015bnione.<\/p>\n\n\n\n
Rozmy\u015blaj\u0105c nad istot\u0105 kosowskiego pa\u0144stwa o ma\u0142o co nie przejechaliby\u015bmy przechodz\u0105cego przez jezdni\u0119 \u017c\u00f3\u0142wia, kt\u00f3rego asekurowa\u0142 ma\u0142y ptaszek, chyba jemio\u0142uszka. Odebrali\u015bmy to jako znak – tu nale\u017cy stale uwa\u017ca\u0107. Od razu te\u017c zwr\u00f3cili\u015bmy uwag\u0119 na znaki wojskowe z czo\u0142gami, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o podziwia\u0107 przed ka\u017cdym mostem. Jak wida\u0107, si\u0142y KFOR ci\u0105gle s\u0105 obecne tutaj i jest to terytorium dzia\u0142a\u0144 wojskowych.<\/p>\n\n\n\n
Szcz\u0119\u015bliwie dojechali\u015bmy jednak do Prizren. Z kamiennego mostu nad rzeczk\u0105 wzd\u0142u\u017c drogi roztacza si\u0119 wspania\u0142y widok na wzg\u00f3rze z twierdz\u0105 oraz na \u015bwi\u0105tynie r\u00f3\u017cnych religii, czyli meczet, ko\u015bci\u00f3\u0142 i cerkiew, co jest charakterystyczne dla wielu kraj\u00f3w ba\u0142ka\u0144skich. Niestety \u015bwi\u0105tynie chrze\u015bcija\u0144skie bardzo ucierpia\u0142y w 2004 roku na skutek zniszcze\u0144 dokonanych przez \u017c\u0105dnych odwetu islamskich bojownik\u00f3w o alba\u0144skich korzeniach.<\/p>\n\n\n\n
Miasto jest znane z tego, \u017ce powsta\u0142a tutaj w 1878 roku tzw. Liga Prizre\u0144ska, organizacja zmierzaj\u0105ca do zachowania integralno\u015bci ziem zamieszkanych przez ludno\u015b\u0107 alba\u0144sk\u0105, a zagro\u017conych rozbiorem przez pa\u0144stwa s\u0142owia\u0144skie. Ta wiedza sprawia, \u017ce czujemy si\u0119 tu troch\u0119 obco. Niestety nie mamy te\u017c za du\u017co czasu na spacer i zwiedzanie, gdy\u017c musimy jecha\u0107 dalej, by przed noc\u0105 dotrze\u0107 do Prisztiny.<\/p>\n\n\n\n
Stolica Kosowa to ponad p\u00f3\u0142milionowe, wygl\u0105daj\u0105ce na ubogie, zat\u0142oczone, ale i odbudowuj\u0105ce si\u0119 miasto. Sporo zrujnowanych i zaniedbanych dom\u00f3w. Straszliwe korki, auta \u015bci\u015bni\u0119te na drodze jak sardynki w puszce, co przy braku wytyczonych pas\u00f3w jest nie lada wyzwaniem nawet dla wytrawnego kierowcy. Koszmarem okaza\u0142a si\u0119 informacja od naszej nawigacji, kt\u00f3ra za centrum wybra\u0142a \u015brodek stromej ulicy, jak si\u0119 okaza\u0142o p\u00f3\u017aniej, przy wylocie z miasta. Gdy zdali\u015bmy sobie z tego spraw\u0119, tkwili\u015bmy w miejscu na hamulcu r\u0119cznym, by si\u0119 nie stoczy\u0107 w ty\u0142, otoczeni zewsz\u0105d autami na tzw. styk. Jakim\u015b cudem uda\u0142o nam si\u0119 po kilkunastu minutach wspi\u0105\u0107 si\u0119 wy\u017cej do najbli\u017cszej uliczki w prawo, w kt\u00f3r\u0105 wjechali\u015bmy z nadziej\u0105 powrotu do centrum miasta. Manewr okaza\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bciwy. Zaparkowali\u015bmy samoch\u00f3d niedaleko meczetu i wie\u017cy zegarowej, po czym udali\u015bmy si\u0119 na szukanie czego\u015b do zjedzenia.<\/p>\n\n\n\n
W pobli\u017cu znajdowa\u0142o si\u0119 muzeum miejskie, ale ju\u017c by\u0142o zamkni\u0119te. Podobno jego g\u0142\u00f3wn\u0105 atrakcj\u0105 jest stara, gliniana figurka, b\u0119d\u0105ca symbolem miasta. Po zjedzeniu smacznych kebab\u00f3w w ulicznym barze, ruszyli\u015bmy na spacer g\u0142\u00f3wn\u0105 Alej\u0105 Matki Teresy. U jej pocz\u0105tku z prawej strony wida\u0107 pomnik Skanderbega, a za nim nowoczesne, rz\u0105dowe biurowce wybudowane za pieni\u0105dze unijne. Po lewej stronie dominuj\u0105 d\u017awigi nad ruinami Hotelu Union, kt\u00f3ry ma zosta\u0107 odbudowany. Za nim znajduje si\u0119 czynny teatr.<\/p>\n\n\n\n
Dalej nasz\u0105 uwag\u0119 przyku\u0142y fotografie os\u00f3b wywieszone na ogrodzeniu budynku publicznego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich by\u0142a ju\u017c ca\u0142kowicie wyblak\u0142a. Obok rz\u0119du zdj\u0119\u0107 widnieje tablica po alba\u0144sku. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej dowiedzieli\u015bmy to fotografie zaginionych os\u00f3b podczas wojny z 1999 roku. Do tej pory ich rodziny maj\u0105 nadziej\u0119 na ich powr\u00f3t, dlatego cz\u0119\u015b\u0107 wyp\u0142owia\u0142ych fotografii jest wymieniana co jaki\u015b czas na nowe. Na \u015bcianie jednej z kamienic dostrzegamy te\u017c znacznie wi\u0119ksze, wymalowane portrety nieznanych nam os\u00f3b. To z kolei bohaterowie walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Kosowa. W drodze powrotnej stajemy przy pomniku, kt\u00f3ry przypomina socrealistyczne realizacje. To nie jedyna w mie\u015bcie pozosta\u0142o\u015b\u0107 po serbskich czasach.<\/p>\n\n\n\n
Na g\u0142\u00f3wnej ulicy wida\u0107, \u017ce mieszka\u0144cy Prisztiny staraj\u0105 si\u0119 \u017cy\u0107 normalnie. Dzieci je\u017cd\u017c\u0105 na rolkach, m\u0142ode dziewczyny dobieraj\u0105 nowe okulary na straganikach, u\u015bmiechni\u0119te pary spaceruj\u0105 w promieniach zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca. A\u017c trudno sobie wyobrazi\u0107, ile wyrzecze\u0144 musieli oni ponie\u015b\u0107 i jak wiele nieszcz\u0119\u015b\u0107 do\u015bwiadczy\u0107, by teraz tak spokojnie, ciep\u0142ym wieczorem m\u00f3c si\u0119 przechadza\u0107 po stolicy swego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Czas znale\u017a\u0107 nocleg, bo ju\u017c nasta\u0142 zmierzch nad miastem. Pytamy w barze o jaki\u015b niedrogi hotel. Dostajemy informacj\u0119, \u017ce w pobli\u017cu jest niejaki hotel Sara o przyst\u0119pnych cenach. B\u0142\u0105dzimy po uliczkach, mijamy targowisko, na kt\u00f3rym swoje stragany porz\u0105dkuj\u0105 miejscowi handlarze. Hotelu ani widu, ani s\u0142ychu. Kolejny zapytany przechodzie\u0144 wskazuje nam drog\u0119 twierdz\u0105c, \u017ce to tylko kilkaset metr\u00f3w. W ko\u0144cu widzimy napis \u201ehotel\u201d, ale o nazwie Roma. Niestety jest nieczynny. Kolejne zapytanie o drog\u0119, na szcz\u0119\u015bcie pomaga nam w dotarciu do Sary.<\/p>\n\n\n\n
W hotelu na szcz\u0119\u015bcie obs\u0142uga m\u00f3wi po angielsku. Dowiadujemy si\u0119, \u017ce mo\u017cemy dosta\u0107 double room za 60 euro bez \u015bniadania, a to i tak bardzo przyst\u0119pna cena jak na Prisztin\u0119, w kt\u00f3rej hoteli jest jak na lekarstwo, a te co uda\u0142o si\u0119 uruchomi\u0107 oblegane s\u0105 przez pracownik\u00f3w misji pokojowej. Bierzemy co jest, w nadziei na mo\u017cliwo\u015b\u0107 od\u015bwie\u017cenia si\u0119 po m\u0119cz\u0105cej drodze w tak upalny dzie\u0144, a potem na spokojny sen. M\u0142ody m\u0119\u017cczyzna z hotelu okazuje si\u0119 tak mi\u0142y, \u017ce udaje si\u0119 ze mn\u0105 do auta, bym m\u00f3g\u0142 zaparkowa\u0107 w bramie hotelowej. Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie, bo w\u0142a\u015bnie zastanawia\u0142em si\u0119 jak do niego trafi\u0119. Podczas przechadzki i kr\u00f3tkiej przeja\u017cd\u017cki dowiaduje si\u0119 od mojego rozm\u00f3wcy sporo o sytuacji w Kosowie. Na moje pytanie o mo\u017cliwo\u015b\u0107 przekroczenia granicy z Serbi\u0105, sugeruje udanie si\u0119 do Mitrowicy, kt\u00f3ra jest podzielonym miastem na cz\u0119\u015b\u0107 kosowsk\u0105 i serbsk\u0105, dlatego tam podobno \u0142atwiej mo\u017cna si\u0119 przedosta\u0107 do Serbii, nawet bez kontroli granicznej. Jutro zdecydujemy, co robi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Maj\u0105c na uwadze ewentualne problemy graniczne, wyruszamy rano w kierunku Serbii do najbli\u017cszego przej\u015bcia granicznego. Mieli\u015bmy kilka mo\u017cliwo\u015bci. Pierwsza \u2013 udanie si\u0119 do odleg\u0142ej Mitrowicy, jak nam radzi\u0142 hotelarz, jednak gdyby nam si\u0119 nie uda\u0142o to mamy ca\u0142y dzie\u0144 z g\u0142owy i d\u0142ugi powr\u00f3t do Prisztiny a potem do Macedonii, czyli na po\u0142udnie, cho\u0107 nasz kraj rodzinny, do kt\u00f3rego zamierzamy wraca\u0107 znajduje si\u0119 na p\u00f3\u0142nocy od Kosowa. Druga \u2013 bezpo\u015bredni zwrot w d\u00f3\u0142 do Skopje i wjazd do Serbii od strony Macedonii. Trzecia \u2013 pr\u00f3ba przekroczenia najbli\u017cszej granicy serbskiej i sprawdzenie na w\u0142asnej sk\u00f3rze czy to nie strachy na lachy z tymi problemami czynionymi przez Serb\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Wybrali\u015bmy trzecie rozwi\u0105zanie, ale niestety serbscy pogranicznicy grzecznie, cho\u0107 stanowczo zasugerowali nam powr\u00f3t do Macedonii. Oficjalnie argumentowali to tym, \u017ce jeste\u015bmy na terenie Serbii, a nie mamy ich piecz\u0119ci wjazdowych. Troch\u0119 im to czasu zaj\u0119\u0142o. Skierowali nas na boczny pas, bo nie znale\u017ali piecz\u0119ci kosowskich. Pewnie gdyby\u015bmy mieli te stemple od razu wskazali, by nam drog\u0119 powrotn\u0105, a tak chyba musieli si\u0119 naradzi\u0107 na posterunku bez naszej obecno\u015bci. Suma summarum stracili\u015bmy na tej pr\u00f3bie ok. 2 godzin i z powrotem znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w Prisztinie, by kontynuowa\u0107 nasz\u0105 podr\u00f3\u017c do Polski jad\u0105c teraz na po\u0142udnie. Tak to ju\u017c bywa, \u017ce czasem, aby zrobi\u0107 dwa kroki do przodu trzeba najpierw zrobi\u0107 krok do ty\u0142u.<\/p>\n\n\n\n
Podczas jazdy w kierunku Skopje znale\u017ali\u015bmy si\u0119 nagle w orszaku weselnym aut, kt\u00f3rych kierowcy tr\u0105bili, migali \u015bwiat\u0142ami, a pasa\u017cerowie machali z okien bia\u0142ymi chustami. Przyj\u0119li\u015bmy to za dobry omen na powrotn\u0105 drog\u0119 i przez jaki\u015b czas w\u0142\u0105czyli\u015bmy si\u0119 w ten \u015blubny rytua\u0142, z wolna wyprzedzaj\u0105c kolejne auta. Na czele kolumny oczywi\u015bcie by\u0142 samoch\u00f3d z olbrzymi\u0105 alba\u0144sk\u0105 flag\u0105. Pisz\u0105c t\u0119 relacj\u0119 ju\u017c w domu, w kilka dni po powrocie, s\u0142ysz\u0119 w\u0142a\u015bnie w telewizji, \u017ce Trybuna\u0142 Haski uzna\u0142 deklaracj\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci Kosowa z 2008 roku za legaln\u0105. Ca\u0142y proces odbywa\u0142 si\u0119 na wniosek Serbii. Zapewne teraz kosowsk\u0105 republik\u0119 poprze wi\u0119cej kraj\u00f3w, cho\u0107 prezydent Serbii ju\u017c teraz zadeklarowa\u0142, \u017ce jego nar\u00f3d nigdy tego nie zrobi. Pewnie Hiszpania, kt\u00f3ra ma problem z separatyzmem Bask\u00f3w i inne pa\u0144stwa z podobnymi problemami, te\u017c tego nie uczyni\u0105. Polska, jak wiadomo, uzna\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Kosowa, jako jeden z pierwszych kraj\u00f3w, o czym Kosowarzy dobrze wiedz\u0105 i o tym pami\u0119taj\u0105. St\u0105d zapewne jest sporo \u017cyczliwo\u015bci dla nas w tym niewielkim kraju.<\/p>\n\n\n\n
W naszej letniej wyprawie po Ba\u0142kanach roku 2020, po zwiedzeniu Rumunii, Bu\u0142garii, Turcji, Macedonii i Albanii, dotarli\u015bmy w ko\u0144cu do Kosowa. To, jak\u017ce m\u0142ode pa\u0144stwo o skomplikowanej historii i kontrowersyjnym statusie, by\u0142o dla nas magnesem, kt\u00f3remu nie mogli\u015bmy si\u0119 oprze\u0107. Teraz nasza ciekawo\u015b\u0107 mia\u0142a zosta\u0107 zaspokojona.<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_editorskit_title_hidden":false,"_editorskit_reading_time":0,"_editorskit_is_block_options_detached":false,"_editorskit_block_options_position":"{}","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"pgc_sgb_lightbox_settings":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false,"_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[11,72],"tags":[552,546,547,554,550,551,548,549,553],"class_list":["post-3004","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-europa","category-kosowo","tag-kfor","tag-kosowarzy","tag-kosowo","tag-liga-prizrenska","tag-nato","tag-onz","tag-prisztina","tag-prizren","tag-uck"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t